Rytm Okołodobowy

Rytm okołodobowy został (circadian rhythm) opisany już w latach pięćdziesiątych przez Franza Halberga. Zauważył on, że ludzkie ciało-organy i systemy funkcjonują według wewnętrznego zegara, który kontroluje przebieg procesów fizjologicznych. W swoim artykule Halberg zwrócił uwagę, że sen, między innymi głód, wydzielanie hormonów, ciśnienie krwi zależy sterowane są poprzez cykl okołodobowy. Za regulację samego cyklu odpowiada zaś jądro nadskrzyżowaniowe, które znajduje się w podwzgórzu (część podkorowa mózgowia), ono zaś wrażliwe jest na zmiany poziomu m.in. melatoniny. I tutaj dochodzimy do sedna. Melatonina jest hormonem produkowanym pod nieobecność światła. Oznacza to, że podstawowym bodźcem dostrajającym organizm do 24-godzinnego rytmu jest światło dzienne, a w szczególności to poranne (niebieskie) i popołudniowe (pomarańczowe). Zaburzenia rytmu okołodobowego mogą prowadzić do chorób, w tym psychicznych, nieprawidłowego funkcjonowania układów, złego samopoczucia czy obniżenia produktywności. Jednym z takich przykładów może być jet lag pojawiający się przy zmianie strefy czasowej, właśnie tutaj można obserwować, że organizm nie może dostosować się do nowych pór światła.

Kto mierzy rytm okołodobowy w architekturze?

Rytm okołodobowy staje się coraz ważniejszym elementem przy projektowaniu przestrzeni mieszkalnych i biurowych, szczególnie w okresie zimowym i w miejscach gdzie spędza się dużą ilość czasu będąc wystawionym na światło sztuczne. Takie warunki mogą powodować niebezpieczne zaburzenia w funkcjonowania organizmu. Prawo budowlane, Warunki Techniczne czy Normy nie uwzględniają jeszcze tych badań. Natomiast certyfikaty funkcjonujące w paradygmacie human-centered design przyjęły ten wskaźnik jako jeden z kluczowych. Można go znaleźć zarówno w certyfikacie WELL jak i Living Building Challenge.


Nowa miara melanopic lux (fragment tylko dla ubergeeków)

Środowisko zaangażowane w rozwojem wiedzy w tej dziedzinie szuka jednostek, które mogły lepiej scharakteryzować światło okołodobowe (circadian light)-czyli światło, które działa jako bodziec dla naszego cyklu okołodobowego. Jedną z najczęściej wybieranych jest melanopic lux (ta miara zostaje użyta w poniższych symulacjach i w skrócie zapisywana jest jako EML od Equivalent Melanopic Lux), czyli gęstość strumienia mierzona nie przez fotopową skuteczność świetlną, która osiąga maksimum przy 555 nanometrach i opiera się na odpowiedzi stożków dołkowych, długich i średnich wrażliwych na długość fali, ale przez skuteczność świetlną, która osiąga szczyt przy 480 nanometrach i oparta jest o spektrum działania melanopsyny, czyli fotopigmentu siatkówki w naszych.

Dobrze oświetlone wnętrze

Przykładowe biuro

Wytyczne certyfikacji WELL wskazują, że aby wnętrze było przyjazne i zdrowe dla użytkowników przestrzeni do pracy poniższe normy powinny być spełnione. Przynajmniej 75% pracy ma co najmniej 200 ELM, mierzonych w płaszczyźnie pionowej skierowanej do przodu do komputera albo stanowiska pracy, 1.2 m powyżej podłogi. Taki poziom światła może obejmować światło dzienne i jest obecny przez co najmniej 4 godziny między 9:00 a 13:00 w każdym dniu roku. Taka wytyczna może być trudna do spełnienia wyłącznie poprzez światło dzienne, dlatego może być wspomagana światłem sztucznym, ale takim, które ma odpowiednią barwę. Badania wskazują, że sztuczne wydłużenie dnia pracy negatywnie wpływa na funkcjonowanie ciała człowieka.
Alertness czyli inaczej czujność to drugi element, który mierzony jest za pomocą symulacji.

Case Study: Biuro

Poniższa symulacja pokazuje przestrzeń biurową w Warszawie i jak spełnione bądź nie współczynniki określone przez poziom EML i luksów na przestrzeń pracy i patrzenia.

Melanopic Lux


Photopic Lux

Kamera z szerokokątną soczewką skierowana jest na ekran komputera, na trzech kolejnych symulacjach widzimy rezultat wizualizacji HDR, false colour opartej na luksach fotopowych i EML.



Wizualizacja
False colour: Photopic

False colour: Melanopic

Powered by WordPress.com.